पक्षनिष्ठेचा ध्रुवतारा व शिक्षण क्रांतीचा भागीरथ _ श्रीधरराव गोडे 

चांदा ब्लास्ट प्रतिनिधी. प्रा. अशोक डोईफोडे

*चंद्रपूर जिल्ह्याच्या सीमावर्ती भागातील शैक्षणिक आणि सामाजिक क्रांतीचे एक दीपस्तंभ, ज्येष्ठ काँग्रेस नेते ,समाजसेवक आणि शिक्षणमहर्षी श्रीधरराव नारायणराव गोडे** यांचा १ जुलै रोजी वाढदिवस. निजामशाहीच्या जुलमी राजवटीचा काळ अनुभवण्यापासून ते कोरपनासारख्या दुर्गम, आदिवासीबहुल भागात शिक्षणाची गंगा भागीरथीसारखी आणण्यापर्यंतचा त्यांचा जीवनप्रवास अत्यंत प्रेरणादायी आहे. राजकीय पदांपेक्षा पक्षनिष्ठा, जनसेवा आणि मूल्यांना श्रेष्ठ मानणाऱ्या या ऋषितुल्य व्यक्तिमत्त्वाच्या जीवनप्रवासाचा आणि अष्टपैलू कार्याचा वेध घेणारा हा विशेष लेख.

*लोकनेते ते शिक्षणमहर्षी*

काही माणसे अशी असतात जी स्वतःच्या प्रगतीपेक्षा संपूर्ण समाजाच्या आणि पुढच्या पिढ्या उद्धारासाठी आपले आयुष्य वेचतात. कोरपना आणि राजुरा परिसराच्या विकासात ज्या मोजक्या व्यक्तींनी आपले नाव सुवर्णाक्षरांनी कोरले आहे, त्यात श्रीधरराव नारायणराव गोडे यांचे नाव अग्रस्थानी घ्यावे लागेल. ‘गावाचा विकास झाला पाहिजे आणि जनतेची कामे झाली पाहिजेत’ या एकाच ध्येयाने प्रेरित होऊन त्यांनी सामाजिक व राजकीय जीवनात पाऊल ठेवले.

त्यांच्या संपूर्ण राजकीय प्रवासाचे सर्वात मोठे वैशिष्ट्य म्हणजे त्यांची **काँग्रेस पक्षाशी असलेली अढळ एकनिष्ठता!** राजकारणात अनेक चढ-उतार आले, परिस्थिती बदलली, तरीही त्यांनी कधीही आपली राजकीय तत्त्वे आणि काँग्रेस पक्षाची साथ सोडली नाही. पक्षावरील याच निष्ठेमुळे आणि त्यांच्या अफाट जनसंपर्कामुळे त्यांना आपल्या राजकीय जीवनात तब्बल **दोनदा आमदारकीची निवडणूक लढवण्याची सुवर्णसंधी चालून आली होती; परंतु त्यांनी अत्यंत नम्रपणे या पदांना नकार दिला.** सत्तेच्या आणि लालसेच्या पलीकडे जाऊन, केवळ एकनिष्ठ कार्यकर्ता म्हणून समाजकारण कसं केलं जाऊ शकतं, याचं त्यांनी घालून दिलेलं हे उदाहरण आजच्या पिढीसाठी आदर्श आहे.

*बालपण, खडतर शिक्षण आणि शिक्षकी पेशा*

श्रीधरराव यांचा जन्म १ जुलै १९४२ रोजी कोरपना तालुक्यातील **पारडी** या मुळगावी झाला. वडील नारायणराव आणि आई गोंडीनबाई यांच्या पोटी जन्मलेल्या श्रीधरराव यांचे बालपण निजामशाहीच्या जुलमी राजवटीच्या सावटात गेले. त्या काळात शिक्षणाची कोणतीही साधने उपलब्ध नसताना, त्यांनी जिद्दीने शिक्षण पूर्ण केले. त्यांनी वर्ग १ ते २ चे शिक्षण स्वगावीच घरगुती शिकवणीच्या माध्यमातून घेतले. त्यानंतर वर्ग ३ ते ४ चे शिक्षण तत्कालीन जनपद शाळा (आजची जि.प. शाळा, मुकुटबन) येथे आणि वर्ग ५ ते १० चे शिक्षण **आदर्श हायस्कूल, मुकुटबन** (जि. यवतमाळ) येथे पूर्ण केले.

पुढे नागपूर येथून ‘बॅचलर ऑफ आर्ट्स’ (मॉरिशस कॉलेज) आणि नागपूर लॉ कॉलेजमधून एलएलबीच्या प्रथम वर्षाचे शिक्षण घेतले. शिक्षण पूर्ण झाल्यावर १९६१ ते १९६३ या काळात त्यांनी ज्या आदर्श हायस्कूल मुकुटबनमध्ये स्वतः शिक्षण घेतले, त्याच शाळेत ५ वी ते १० वीच्या विद्यार्थ्यांना मराठी आणि भूगोल विषय शिकवण्याची सुवर्णसंधी त्यांना मिळाली. १९६४ मध्ये कोसारा (ता. झरी) येथील यशवंतराव पाटील ठाकरे यांच्या कन्या **ताराबाई** यांच्याशी ते विवाहबद्ध झाले. आईच्या खालावलेल्या प्रकृतीमुळे त्यांनी कौटुंबिक जबाबदारी स्वीकारत संसाराला सुरुवात केली.

 *ग्रामविकासाचा पाया, पक्षनिष्ठा आणि राजकीय प्रवास*

विद्यार्थी दशेपासूनच श्रीधरराव यांना राजकारणाची आणि समाजकारणाची आवड होती. कॉलेजच्या निवडणुकांमध्ये त्यांचा सक्रिय सहभाग असायचा. याच नेतृत्वगुणांमुळे १९६६ मध्ये अवघ्या २४ व्या वर्षी त्यांची **पारडी ग्रामपंचायतच्या सरपंचपदी अविरोध निवड** झाली. ही त्यांच्यावरीलविश्वासाची पहिली पावती होती. सलग तीन पंचवार्षिक काळ त्यांनी सरपंच म्हणून पारडी गावाचा कारभार सांभाळला. या काळात त्यांनी गावात नळ योजना, रस्ते, वीज, शाळा आणि दवाखाना यांसारख्या पायाभूत सुविधा निर्माण करण्यासाठी अहोरात्र कष्ट घेतले.

त्यानंतर पहिल्यांदा त्यांनी ग्रामपंचायत सदस्यांच्या मतदानातून होणारी पंचायत समितीची निवडणूक लढवली, परंतु त्यात त्यांना अपयश आले. मात्र खचून न जाता, जेव्हा दुसऱ्यांदा थेट लोकांना मतदानाचा अधिकार मिळाला, तेव्हा ते जनतेच्या प्रचंड बहुमताने पंचायत समिती सदस्य म्हणून निवडून आले. काँग्रेस पक्षाचे विचार तळागाळात रुजवण्यासाठी त्यांनी आयुष्यभर काम केले. **राजुरा तालुका काँग्रेस कमिटीचे सचिव** म्हणून त्यांनी दीर्घकाळ पक्षाची धुरा वाहिली. यासोबतच सेवा सहकारी संस्था (पारडी) चे अध्यक्ष, जय किसान राजुरा तालुका सोसायटीचे अध्यक्ष, राजुरा कृषी उत्पन्न बाजार समितीचे संचालक आणि कृषी उत्पन्न बाजार समिती (कोरपना) चे माजी सभापती म्हणून त्यांनी सहकार व राजकीय क्षेत्रात आपल्या कर्तृत्वाचा आणि पक्षनिष्ठेचा ठसा उमटवला.

*कोरपना भागात शैक्षणिक क्रांतीची पहाट*

श्रीधरराव गोडे हे मूळचे शिक्षक असल्याने त्यांना शिक्षणाचे महत्त्व उत्तम ठाऊक होते. कोरपनासारखा अतिदुर्गम आणि आदिवासीबहुल भाग १९८० च्या दशकात माध्यमिक व उच्च माध्यमिक शिक्षणापासून वंचित होता. ही उणीव दूर करण्यासाठी त्यांनी **१९८५ मध्ये ‘ग्रामीण शिक्षण प्रसारक मंडळाची’ स्थापना केली.ते या संस्थेचे संस्थापक सचिव आणि विद्यमान अध्यक्ष आहेत.

या संस्थेच्या माध्यमातून त्यांनी कोरपना येथे माध्यमिक, उच्च माध्यमिक महाविद्यालयीन शिक्षणाची दारे खुली करून दिली. आज या संस्थेच्या वतीने वसंतराव नाईक विद्यालय व कनिष्ठ महाविद्यालय कोरपना यांसारख्या शाळांच्या माध्यमातून हजारो ग्रामीण विद्यार्थी आपले भविष्य घडवत आहेत. याशिवाय ते आदर्श शिक्षण प्रसारक मंडळ, राजुरा चे उपाध्यक्ष म्हणूनही शिक्षण क्षेत्रात मोलाचे योगदान देत आहेत.

 *आंदोलन आणि जनसामान्यांचे प्रश्न*

श्रीधरराव केवळ पदांवर राहणारे नेते नव्हते, तर जनतेच्या हक्कासाठी रस्त्यावर उतरणारे झुंजार कार्यकर्ते होते. कोरपना येथील गरिबांच्या हक्कासाठी त्यांनी ‘झोपडपट्टी बचाव आंदोलन’ केले, ज्यासाठी त्यांना **११ दिवस तुरुंगवास** भोगावा लागला. तसेच, कोरपना स्वतंत्र तालुका व्हावा, यासाठी झालेल्या ऐतिहासिक साखळी उपोषणात आणि शेतीविषयक आंदोलनांत त्यांचा सक्रिय सहभाग होता. कोठोडा बूज ग्रामपंचायतीतून स्वतंत्र पारडी ग्राम पंचायत निर्मिती साठी प्रयत्न त्यांनी केले.

*धार्मिकता, समाजप्रबोधन आणि कौटुंबिक वारसा*

अतिशय शांत, सुस्वभावी, मृदुभाषी आणि सेवाभावी वृत्ती हे श्रीधरराव यांच्या व्यक्तिमत्त्वाचे विशेष पैलू आहेत. ते परमार्थिक जीवनातही तेवढेच रमले. **सलग १२ वर्षे त्यांनी पंढरपूरची पायदळ वारी** केली आहे. गावातील बाजीराव महाराज सप्ताह उत्सव समितीचे अध्यक्ष म्हणून ते धार्मिक कार्यात आघाडीवर असतात. व्यसनमुक्त समाजासाठी त्यांनी नेहमीच समाजप्रबोधनाचे कार्य केले आहे. आपल्या दातृत्व भावनेतून त्यांनी पारडी येथील विठ्ठल रुक्माई मंदिराला स्वतःची जमीन दान केली.

त्यांना दोन मुली आणि दोन मुले असा सुशिक्षित आणि कर्तबगार कौटुंबिक वारसा लाभला आहे. मनोरमा शांताराम ठाकरे (वणी) आणि हेमलता संजय राऊत (आदिलाबाद) या त्यांच्या कन्या, तर चंद्रकांत गोडे (नागपूर जलसंपदा विभागाचे सेवानिवृत्त अभियंता) आणि गणेश गोडे (ग्रामीण शिक्षण प्रसारक मंडळाचे संचालक तथा वसंतराव नाईक विद्यालय, कोरपना येथील शिक्षक) हे त्यांचे सुपुत्र आहेत. अनुसया गंगाराम फरताडे (गुडा जिल्हा आदिलाबाद), पार्वता परशुराम ठाकरे (वेड्द त. झरी), सरस्वती पांडुरंग भेंदोडकर (सांगाडी जिल्हा आदिलाबाद) या तीन भगिनी व पांडुरंग गोडे, डॉक्टर संभाशिव गोडे हे दोन बंधू आहे.

वयाच्या ८४ व्या वर्षात पदार्पण करत असतानाही श्रीधरराव नारायणराव गोडे यांच्यातील ऊर्जा, पक्षनिष्ठा आणि समाजसेवेची तळमळ तशीच कायम आहे. त्यांनी लावलेले शिक्षणाचे रोपटे आज एक विशाल वटवृक्ष झाले असून, हजारो कुटुंबांचे जीवन प्रकाशमान करत आहे. अशा या काँग्रेस पक्षाशी एकनिष्ठ राहणाऱ्या, शिक्षणप्रेमी, ऋषितुल्य आणि आदर्श व्यक्तिमत्त्वाला *वाढदिवसाच्या आणि भावी निरोगी आयुष्याच्या अनंत शुभेच्छा!*