आंतरराष्ट्रीय जागतिक विद्यार्थी दिन _ अभिव्यक्ती स्वातंत्र्य शैक्षणिक हक्क आणि विद्यार्थी एकता
१७ नोव्हेंबर आंतरराष्ट्रीय विद्यार्थी दिन

चांदा ब्लास्ट प्रतिनिधी. अतुल कोल्हे
आंतरराष्ट्रीय विद्यार्थी दिन (International Students’ Day) दरवर्षी १७ नोव्हेंबर रोजी साजरा केला जातो. हा दिवस विद्यार्थ्यांच्या हक्कांसाठी लढणाऱ्या आणि शिक्षणाच्या क्षेत्रात योगदान देणाऱ्या विद्यार्थ्यांच्या सन्मानार्थ साजरा केला जातो. सन १९३९ मध्ये नाझी जर्मनीच्या राजवटीविरोधात चेक प्रजासत्ताकातील विद्यार्थ्यांनी दिलेल्या धैर्यपूर्ण लढ्याच्या स्मरणार्थ हा दिवस जागतिक स्तरावर आहे. त्यामुळे हा दिवस विद्यार्थ्यांच्या अभिव्यक्ती स्वातंत्र्य, हक्क आणि शिक्षणाच्या गरजेचा विचार करण्यासाठी महत्त्वाचा ठरतो. आंतरराष्ट्रीय विद्यार्थी दिनानिमित्त शाळा, महाविद्यालये आणि विद्यापीठांमध्ये विविध कार्यक्रम, कार्यशाळा आणि चर्चासत्रांचे आयोजन केले जाते. यामुळे विद्यार्थ्यांना त्यांच्या हक्कांविषयी जागरूकता मिळते आणि शिक्षणाच्या क्षेत्रात त्यांचे योगदान महत्त्वाचे आहे, हे अधोरेखित केले जाते.
विद्यार्थी हे समाजाचे भविष्य आहेत; त्यांची शिकण्याची आणि समाजात सकारात्मक बदल घडविण्याची क्षमता मोठी आहे. या दिवसाच्या निमित्ताने सर्वांना विद्यार्थी जीवनातील महत्त्व आणि त्यांच्या हक्कांचे रक्षण करण्याची प्रेरणा दिली जाते, ज्यायोगे समाजात साक्षरता आणि समता प्रस्थापित होऊ शकेल. म्हणूनच दरवर्षी १७ नोव्हेंबर हा दिवस आंतरराष्ट्रीय विद्यार्थी दिन – International Students’ Day म्हणून जगभरात साजरा केला जातो. हा दिवस शैक्षणिक स्वातंत्र्य, विद्यार्थी एकता आणि जगभरातील विद्यार्थ्यांच्या अधिकारांच्या रक्षणासाठी पाळला जातो.
इतिहास: नाझी आक्रमण आणि प्रागची घटना: सन १९३९ मध्ये दुसऱ्या महायुद्धादरम्यान, १७ नोव्हेंबर रोजी नाझी सैन्याने झेकोस्लोव्हाकियाची राजधानी प्राग येथील प्राग विद्यापीठावर हल्ला केला.
बलिदान आणि अत्याचार: नाझींनी सुमारे १२०० विद्यार्थ्यांची एकाग्रता शिबिरात रवानगी केली आणि काही विद्यार्थी व प्राध्यापकांना ठार मारले.
स्मरण: या विद्यार्थ्यांच्या बलिदानाचा आणि त्यांनी लोकशाही व स्वातंत्र्यासाठी केलेल्या संघर्षाचा सन्मान करण्यासाठी सन १९४१ साली लंडनमध्ये भरलेल्या आंतरराष्ट्रीय विद्यार्थी परिषदेत १७ नोव्हेंबर हा दिवस ”आंतरराष्ट्रीय विद्यार्थी दिन” म्हणून घोषित करण्यात आला.
महत्त्व: शैक्षणिक हक्क: जगभरातील प्रत्येक मुलाला व तरुणाला विनाअडथळा दर्जेदार शिक्षण मिळावे हा यामागचा मुख्य उद्देश आहे.
विद्यार्थी एकता: अन्याय, भेदभाव आणि युद्धाच्या काळात विद्यार्थ्यांची एकजुटता टिकवून ठेवणे हा संदेश या दिवसातून दिला जातो. □ सांस्कृतिक विविधता: परदेशात किंवा इतर प्रांतांत जाऊन शिक्षण घेणाऱ्या विद्यार्थ्यांचा संघर्ष, त्यांचे धैर्य आणि विविधतेचा या दिवशी सन्मान केला जातो.
महाराष्ट्रात विश्वरत्न भारतरत्न डॉ. बाबासाहेब आंबेडकर यांच्या शाळा प्रवेशाच्या दिवसाचे औचित्य साधून ७ नोव्हेंबर हा ”विद्यार्थी दिन” म्हणून साजरा केला जातो, जो १७ नोव्हेंबरच्या आंतरराष्ट्रीय विद्यार्थी दिनापेक्षा वेगळा आहे.
दुसऱ्या महायुद्धात १७ नोव्हेंबर १९३९ रोजी नाझींनी प्राग विद्यापीठातील ९ विद्यार्थी आणि अनेक प्राध्यापकांना ठार मारले होते. एवढेच नाही तर जवळपास बाराशे मुलांना या शिबिरात पाठवण्यात आले होते, त्यापैकी मोजकीच मुले जगू शकली. त्या मुलांच्या बलिदानाचा सन्मान करण्यासाठी १७ नोव्हेंबर हा दिवस आंतरराष्ट्रीय विद्यार्थी दिन म्हणून साजरा करण्यात आला. दरवर्षी लाखो विद्यार्थी शिक्षण पूर्ण करण्यासाठी परदेशात जातात. भारताबद्दल बोलायचे झाले तर बहुतांश विद्यार्थी रशिया, युक्रेन, चीन, अमेरिका आणि ऑस्ट्रेलिया येथे जातात. आंतरराष्ट्रीय विद्यार्थी दिनानिमित्त, आपण या मुलांच्या करिअरसाठी त्याग आणि समर्पणाच्या भावनेचा आदर केला पाहिजे. घरापासून दूर शिकणारे हे विद्यार्थीही होमसिकनेसचे बळी ठरतात. अनेक वेळा त्यांना भाषेच्या समस्या, सांस्कृतिक विविधता आणि आर्थिक संकटांनाही सामोरे जावे लागते. आंतरराष्ट्रीय विद्यार्थी दिनाच्या निमित्ताने जगाला या हुशार मुलांचा आनंद साजरा करण्याची संधी मिळते.



