सुगंधित तंबाखूची खुलेआम विक्री

चांदा ब्लास्ट

घुग्घुस :_ राज्य सरकारने सुगंधित तंबाखू, गुटखा आणि पान मसाला यांच्या विक्री व वाहतुकीवर स्पष्ट बंदी घातली असतानाही चंद्रपूर तालुक्यातील घुग्घुससह अनेक भागांत या प्रतिबंधित पदार्थांची खुलेआम विक्री सुरू असल्याचे चित्र आहे. मुख्य रस्त्यांपासून ते गल्लीबोळांपर्यंत “खर्रा”च्या स्वरूपात सुगंधित तंबाखू सहज उपलब्ध होत असून, हे प्रशासनाच्या उदासीनतेचे जिवंत उदाहरण ठरत आहे.

स्थानिक नागरिकांच्या मते, बंदी असूनही या उत्पादनांची मागणी वाढतच आहे. यासोबतच अवैध तस्करी, साठवण आणि वितरण मोठ्या प्रमाणात सुरू असल्याचा आरोपही करण्यात येत आहे. राज्यात पूर्ण बंदी असताना हा व्यवसाय कोणाच्या संरक्षणाखाली सुरू आहे, असा सवाल नागरिक उपस्थित करत आहेत.

महाराष्ट्रात अन्न व औषध प्रशासन (FDA) कडून सुगंधित तंबाखू, गुटखा आणि पान मसाल्यावर कठोर कारवाईचे आदेश देण्यात आले आहेत. कायद्यानुसार या उत्पादनांचे उत्पादन, साठवण, वाहतूक आणि विक्री पूर्णतः बंद आहे. तरीदेखील घुग्घुस आणि परिसरात नियमांचे उघड उल्लंघन होत असल्याने प्रशासनाच्या निष्क्रियतेवर किंवा संभाव्य संगनमतावर प्रश्नचिन्ह उपस्थित होत आहे.

आरोग्य तज्ज्ञांच्या मते, या पदार्थांच्या सेवनामुळे कर्करोग, हृदयविकार आणि इतर गंभीर आजारांचा धोका अनेक पटींनी वाढतो. विशेषतः तरुण आणि महिलांमध्येही या व्यसनाचे प्रमाण वाढत असल्याने ही बाब अधिक चिंताजनक ठरत आहे. त्यामुळे येणाऱ्या पिढीच्या आरोग्यावर गंभीर परिणाम होण्याची शक्यता आहे. अनेक सामाजिक कार्यकर्त्यांनी याविरोधात तीव्र नाराजी व्यक्त करत तातडीने कारवाईची मागणी केली आहे.

कायद्याच्या दृष्टीने पाहता, हा प्रकार केवळ नियमभंगापुरता मर्यादित नसून अन्न सुरक्षा व मानक अधिनियम, 2006 तसेच संबंधित राज्य अधिसूचनांनुसार हा दंडनीय गुन्हा आहे. अशा प्रकरणांत दोषींवर दंड, परवाना रद्द करणे तसेच फौजदारी कारवाईची तरतूद आहे.

तथापि, संबंधित विभागांकडून कोणतीही ठोस पावले उचलली जात नसल्याने अनेक प्रश्न निर्माण होत आहेत. नागरिकांची मागणी आहे की—

अवैध विक्रेत्यांवर तात्काळ छापे टाकावेत

साठवण आणि पुरवठा साखळीचा पर्दाफाश करावा

दोषी अधिकाऱ्यांची जबाबदारी निश्चित करावी

वेळीच कठोर कारवाई न झाल्यास ही समस्या केवळ कायदा-सुव्यवस्थेपुरती मर्यादित न राहता, मोठ्या जनआरोग्य संकटाचे रूप धारण करू शकते.