पांढरं सोनं वेचायला मजूर मिळेना; शेतकऱ्यांच्या व्हॉट्सॲप स्टेटसवर मजुरांची शोधमोहीम!”

चांदा ब्लास्ट प्रतिनिधी. प्रा. अशोक डोईफोडे

शेतात कापूस पांढराशुभ्र उमलला आहे, ‘पांढरं सोनं’ पदरात पाडून घेण्यासाठी शेतकरी आसुसलेला आहे; मात्र दुर्दैवाने या सोन्याला वेचण्यासाठी हातच मिळेनासे झाले आहेत. ग्रामीण भागात सध्या कापूस वेचणीचा हंगाम जोरात असताना मजूर टंचाईने उग्र रूप धारण केले आहे. एरवी सहज उपलब्ध होणाऱ्या महिला मजूर आता शोधाव्या लागत असून, परिस्थिती इतकी गंभीर झाली आहे की, शेतकऱ्यांनी आता मजुरांच्या शोधासाठी थेट सोशल मीडिया आणि डिजिटल माध्यमांचा आधार घेण्यास सुरुवात केली आहे.

सोशल मीडियावर ‘मजूर पाहिजे’चे स्टेटस

बदलत्या काळानुसार शेतकरीही आता हायटेक झाला आहे. मजुरांच्या शोधासाठी गावोगावी हिंडण्याऐवजी शेतकरी आता व्हॉट्सॲप स्टेटस, फेसबुक आणि इंस्टाग्रामचा वापर करत आहेत. “कापूस वेचणीसाठी महिला मजूर पाहिजेत, गाडीची सोय केली जाईल,” अशा आशयाचे मेसेज सध्या सर्वत्र फिरत आहेत. मजुरांना आकर्षित करण्यासाठी अनेक शेतकरी दुप्पट मजुरी देण्यासही तयार झाले आहेत.

२० रुपये किलोचा दर, तरीही मजुरांची ओढ

काही वर्षांपूर्वी कापूस वेचणीचे दर १० ते १२ रुपये किलो होते. मात्र, यंदा मजुरांच्या टंचाईमुळे हे दर गगनाला भिडले आहेत. अनेक भागात शेतकरी २० रुपये किलोपर्यंत मजुरी मोजायला तयार आहेत. तरीही, इतर कामांची उपलब्धता किंवा मजुरांचे स्थलांतर यामुळे कापूस वेचणीसाठी मजूर मिळणे दुरापास्त झाले आहे. मजुरी वाढवूनही वेळेवर मजूर मिळत नसल्याने शेतकऱ्यांचे आर्थिक गणित कोलमडत आहे.

निसर्गाचे सावट आणि ‘सीसीआय’चा अल्टिमेटम

शेतकऱ्यांच्या चिंतेत भर पडण्याचे आणखी एक मोठे कारण म्हणजे बदलत्या हवामानाचा अंदाज. निसर्ग कोपणार असल्याचे संकेत मिळत असून, अवकाळी पावसाची टांगती तलवार शेतकऱ्यांच्या डोक्यावर आहे. जर पाऊस झाला, तर वेचणीला आलेला कापूस ओला होऊन डागाळण्याची भीती आहे.

दुसरीकडे, भारतीय कापूस महामंडळाने (CCI) कापूस खरेदी केंद्रांसाठी १५ तारीख ही ‘अंतिम मुदत’ (Ultimatum Date) दिली होती. या तारखेनंतर हमीभावाने कापूस खरेदी बंद होण्याची शक्यता असल्याने शेतकऱ्यांची धावपळ उडाली आहे. घरामध्ये साठवलेला कापूस वेळेत केंद्रावर पोहोचवण्यासाठी मजूर मिळणे अनिवार्य झाले आहे.

अस्मानी आणि सुलतानी संकट

एकीकडे निसर्गाची अवकृपा (अस्मानी संकट) आणि दुसरीकडे प्रशासकीय नियमावली व मजूर टंचाई (सुलतानी संकट) अशा दुहेरी कचाट्यात शेतकरी सापडला आहे. “घामाचे दाम मिळवण्यासाठी मजुरांच्या पाया पडायची वेळ आली आहे,” अशी भावना अनेक शेतकऱ्यांनी व्यक्त केली आहे.

कापूस हे नगदी पीक असूनही, वेळेवर वेचणी न झाल्यामुळे शेतकऱ्यांचे लाखो रुपयांचे नुकसान होण्याची शक्यता निर्माण झाली आहे. आता सरकार यावर काही तोडगा काढणार की बळीराजाला या संकटाचा सामना एकट्यानेच करावा लागणार, हे पाहणे महत्त्वाचे ठरेल.

(शेतात अजूनही मोठ्या प्रमाणावर कापूस जैसे थे पडला आहे. महिला मजुराकरीता गावे फिरत अहो मात्र मजूर मिळेनासे झाले आहे. आता सोशल मीडियाचा वापर करून स्टेटस ठेवावे लागावे लागत आहे जेणेकरून कोणाचाही माध्यमातून मजूर मिळेल:- प्रमोद पायघन शेतकरी आसन)