नागपूरच्या दिपाली आणि अंजली राठोडने दिल्लीत रचला इतिहास

चांदा ब्लास्ट प्रतिनिधी. प्रा. अशोक डोईफोडे

_सामाजिक परिवर्तन आणि बंजारा समाजाचा ऐतिहासिक स्वाभिमान — प्राचार्य डॉ.दिनेश सेवा राठोड

*नवयुगाचा अरुणोदय :*

नागपूरच्या ऐतिहासिक दीक्षाभूमीवर स्थित सुप्रसिद्ध डॉ. बाबासाहेब आंबेडकर महाविद्यालयात शिक्षण घेणाऱ्या कु.दिपाली श्रीपत राठोड आणि कु. अंजली श्रीपत राठोड या दोन भगिनींनी राष्ट्रनिर्मितीच्या इतिहासात आपल्या कर्तृत्वाचा ठसा उमटवला आहे.दिल्ली विधानसभेच्या प्रांगणात पार पडलेल्या ‘ *राष्ट्रीय पर्यावरण बाल संसद (RPBS) २०२६’* मध्ये महाराष्ट्राचे आणि विदर्भाचे प्रतिनिधित्व करताना त्यांनी मिळवलेले यश हे केवळ त्यांच्या वैयक्तिक गौरवापुरते मर्यादित नसून,सामाजिक स्थित्यंतर, शैक्षणिक प्रगती आणि पर्यावरण संवर्धनाच्या दिशेने टाकलेले एक महत्त्वपूर्ण पाऊल आहे.

*राष्ट्रीय पर्यावरण बाल संसदेचे अनन्यसाधारण महत्त्व :*

मानव रचना इंटरनॅशनल स्कूल्स आणि ‘पर्यावरण संरक्षण गतिविधी’ यांच्या संयुक्त विद्यमाने आयोजित करण्यात आलेली ही बाल संसद केवळ वक्तृत्वाची स्पर्धा नव्हती,तर उद्याच्या सक्षम नेतृत्वाला आकार देणारी एक संसदीय प्रयोगशाळा होती.

*अत्यंत खडतर निवड प्रक्रिया*

देशभरातील हजारो विद्यार्थ्यांच्या सहभागातून महत्त्वपूर्ण निकषांच्या आधारे विविध राज्यांमधून ९४ प्रतिनिधींची निवड करण्यात आली. त्यापैकी ६८ प्रतिनिधींना विविध मंत्रालयांची आणि खात्यांची जबाबदारी सोपविण्यात आली. दिल्ली विधानसभेत आपल्या विचारांचे प्रभावी सादरीकरण करण्याची संधी या निवडक विद्यार्थ्यांना प्राप्त झाली.

*संसदीय लोकशाहीचे प्रत्यक्ष धडे :*

या व्यासपीठाने विद्यार्थ्यांना लोकशाही शासनप्रणाली, धोरणनिर्मिती आणि ज्वलंत पर्यावरणीय प्रश्नांवर सखोल विचारमंथन करण्याचा प्रत्यक्ष अनुभव दिला.संसदीय कार्यपद्धती समजून घेणे,अभ्यासपूर्ण मते मांडणे आणि जबाबदारीने आपली भूमिका पार पाडणे,या गुणांना विकसित करण्याची संधी विद्यार्थ्यांना मिळाली.

*विदर्भ आणि महाराष्ट्रासाठी अभिमानास्पद कामगिरी :*

संपूर्ण महाराष्ट्रातून सहा विद्यार्थ्यांची निवड झाली.त्यामध्ये नागपूरच्या डॉ.आंबेडकर महाविद्यालयातील दिपाली आणि अंजली या सख्ख्या बहिणींनी स्थान मिळवले.एकाच कुटुंबातील या दोन्ही भगिनींनी या राष्ट्रीय व्यासपीठावर एकत्रित सहभाग नोंदवून विदर्भाचा गौरव वाढवला.

*सत्ताधारी मंत्रिमंडळ विरुद्ध विरोधी पक्ष : राठोड भगिनींचे बौद्धिक प्रभुत्व :*

या राष्ट्रीय पर्यावरण बाल संसदेत दिपाली राठोड यांनी सत्ताधारी मंत्रिमंडळातील केंद्रीय कोळसा मंत्रिपदाची भूमिका बजावली,तर अंजली राठोड यांनी विरोधी पक्षाच्या भूमिकेतून कोळसा मंत्रालयाशी संबंधित विषयांवर आपले विचार मांडले.

*दिल्लीत लोकशाही परंपरेचा अनुभव:*

एकाच कुटुंबातील दोन भगिनींनी संसदीय प्रक्रियेत दोन वेगवेगळ्या भूमिका पार पाडणे ही विशेष बाब ठरली.एका बाजूने मंत्रिपदाची जबाबदारी स्वीकारून विषय मांडणे आणि दुसऱ्या बाजूने विरोधी पक्षाच्या भूमिकेतून त्याच विषयाचे चिकित्सक विश्लेषण करणे,यातून त्यांच्या अभ्यासू वृत्तीची,वक्तृत्वाची आणि तार्किक विचारशक्तीची प्रचिती आली.

*पर्यावरण संवर्धन आणि शाश्वत विकास केंद्रस्थानी :*

पर्यावरण संवर्धन,हवामान बदल आणि शाश्वत विकास यांसारख्या विषयांवर अभ्यासपूर्ण विचार मांडण्याची संधी या बाल संसदेत मिळाली.*दिपाली राठोड यांना त्यांच्या प्रभावी भाषणाबद्दल ‘बाल संसद आयकॉन’ (Baal Sansad ICON) हा सन्मान प्राप्त झाला.* त्या या ऐतिहासिक पहिल्या बाल संसदेच्या एकमेव आयकॉन ठरल्या.त्यांच्या दोन मिनिटांच्या प्रभावी भाषणाने उपस्थितांची मने जिंकली आणि देशभरातील प्रतिनिधींकडून त्यांचे कौतुक झाले.

*बंजारा समाजासाठी एक क्रांतिकारी आणि ऐतिहासिक टप्पा:*

ऐतिहासिकदृष्ट्या बंजारा समाजाचा निसर्गाशी अतूट संबंध राहिला आहे.भूमी,जल आणि जंगलांशी जोडलेली जीवनपद्धती, पारंपरिक ज्ञान आणि समृद्ध सांस्कृतिक वारसा ही या समाजाची वैशिष्ट्ये आहेत.मात्र, आधुनिक काळात शिक्षण आणि सामाजिक मुख्य प्रवाहात स्थान मिळवण्यासाठी समाजाला अनेक आव्हानांचा सामना करावा लागला आहे.

*शिक्षणातून पुनर्संपादित स्वाभिमान :*

जेव्हा समाजातील तरुण मुली देशाच्या राजधानीतील ऐतिहासिक विधानसभेत आत्मविश्वासाने आपले विचार मांडतात,तेव्हा तो त्यांच्या वैयक्तिक यशासोबतच संपूर्ण समाजाच्या सामूहिक चेतनेचा सन्मान ठरतो.दिपाली आणि अंजली यांच्या या यशातून शिक्षण,जिद्द आणि संधी यांच्या बळावर नवी क्षितिजे गाठता येतात, हा संदेश मिळतो.

*बंजारा मुली ठरल्या स्त्री सक्षमीकरणाचा दीपस्तंभ :*

दिपाली आणि अंजली या वंचित घटकांतील तरुणींसाठी प्रेरणेचा स्रोत ठरल्या आहेत.त्यांच्या प्रवासातून मुलींना शिक्षण, विचारस्वातंत्र्य आणि नेतृत्वाच्या संधी मिळाल्यास त्या राष्ट्रीय स्तरावरही आपले कर्तृत्व सिद्ध करू शकतात, हे अधोरेखित होते.

*पारंपरिक ज्ञान आणि आधुनिक पर्यावरणीय दृष्टिकोन :*

निसर्गाशी जोडलेली बंजारा संस्कृती आणि आधुनिक पर्यावरणीय धोरणे यांचा परस्परसंबंध समजून घेणे आजच्या काळात महत्त्वाचे आहे. पर्यावरण संवर्धनाच्या चर्चेत पारंपरिक ज्ञान,स्थानिक अनुभव आणि वैज्ञानिक दृष्टिकोन यांची सांगड घालण्याची आवश्यकता या व्यासपीठातून अधोरेखित झाली.

*दीक्षाभूमी आणि डॉ. आंबेडकर महाविद्यालयाचा बौद्धिक वारसा :*

नागपूरची दीक्षाभूमी हे समता, बंधुता आणि सामाजिक क्रांतीचे पवित्र स्थळ आहे.या वैचारिक वारशाशी जोडलेले डॉ.आंबेडकर महाविद्यालय विद्यार्थ्यांच्या शैक्षणिक आणि बौद्धिक विकासासाठी महत्त्वपूर्ण भूमिका बजावत आले आहे.

*शैक्षणिक मार्गदर्शन*

महाविद्यालयाचे प्राचार्या, प्राध्यापकवृंद आणि प्रशासकीय कर्मचाऱ्यांचे प्रोत्साहन विद्यार्थ्यांच्या सुप्त गुणांना वाव देण्यासाठी महत्त्वपूर्ण ठरते. दिपाली आणि अंजली यांनी या संधीचा उपयोग करून राष्ट्रीय स्तरावरील व्यासपीठावर आपली गुणवत्ता सिद्ध केली.

*आदर्शवादी प्रेरणादायी वाटचाल :*

डॉ. बाबासाहेब आंबेडकर यांचा *‘शिका, संघटित व्हा आणि संघर्ष करा’* हा संदेश शिक्षणातून स्वाभिमान,संघटनातून सामूहिक शक्ती आणि संघर्षातून परिवर्तन साधण्याची प्रेरणा देतो.दिपाली आणि अंजली यांच्या यशातून या विचारांचे महत्त्व अधोरेखित होते.

*उज्वल भविष्याची पुढील वाटचाल :*

७ ऑक्टोबर २०२६ रोजी दिल्ली विधानसभेत झालेला त्यांचा सहभाग हा केवळ एका कार्यक्रमापुरता मर्यादित नव्हता, तर पर्यावरणीय प्रश्नांबाबत जागरूक आणि जबाबदार युवा नेतृत्व घडविण्याच्या दिशेने टाकलेले महत्त्वपूर्ण पाऊल होते. आज संपूर्ण जग प्रदूषण,हवामान बदल आणि नैसर्गिक संसाधनांच्या ऱ्हासासारख्या समस्यांचा सामना करत आहे.अशा परिस्थितीत पर्यावरण संवर्धनासाठी तरुणांनी पुढाकार घेणे ही काळाची गरज आहे.

*“कर्तृत्वाला जात,धर्म वा प्रदेशाची बंधने नसतात; त्याला हवी असते ती केवळ एक संधी आणि अखंड जिद्द.”*

*पालकांचे संस्कार,मार्गदर्शन आणि कुटुंबाचे योगदान :*

श्री.श्रीपत राठोड आणि सौ.जयश्री राठोड, यांची दिपाली व अंजली यांच्या जडणघडणीत पायाभूत भूमिका बजावली आहे.त्यांनी मुलींमध्ये समरसता,चिकाटी आणि परस्पर आदराचे संस्कार रुजवले. एकमेकींशी तुलना करण्याऐवजी एकमेकींच्या गुणांचे कौतुक करणे, एकमेकींना प्रोत्साहन देणे आणि सहकार्याने पुढे जाणे या मूल्यांना त्यांनी महत्त्व दिले.

कुटुंबात मोकळा संवाद आणि सहकार्याचे वातावरण निर्माण करून दोन्ही मुलींना शैक्षणिक, वैयक्तिक आणि सामाजिक आव्हानांना धैर्याने सामोरे जाण्याची ताकद दिली. या संस्कारांमुळे दिपाली आणि अंजली स्वतंत्र विचारसरणीच्या बनल्या असून,आपल्या कर्तृत्वातून इतरांनाही प्रेरणा देत आहेत.

*महाराष्ट्र आणि बंजारा समाजासाठी अभिमानास्पद यश :*

दिपाली आणि अंजली श्रीपत राठोड यांचे हे यश संपूर्ण महाराष्ट्रासाठी,विदर्भासाठी आणि बंजारा समाजासाठी अभिमानास्पद आहे.राष्ट्रीय पर्यावरण बाल संसदेसारख्या व्यासपीठावर त्यांनी मिळवलेली संधी आणि सादर केलेले विचार त्यांच्या जिद्दीची,अभ्यासाची आणि नेतृत्वक्षमतेची साक्ष देतात.

या दोन्ही गुणी भगिनींचे मनःपूर्वक अभिनंदन! पर्यावरण संवर्धन आणि सामाजिक प्रगतीच्या वाटेवर त्यांचा प्रवास असाच यशस्वी होवो. त्यांच्या कर्तृत्वातून समाजातील अधिकाधिक मुलींना शिक्षण, नेतृत्व आणि सामाजिक परिवर्तनासाठी प्रेरणा मिळो,हीच सदिच्छा.

दिपाली आणि अंजली यांनी यशाची उत्तुंग शिखरे सर करावीत आणि आपल्या कर्तृत्वाने बंजारा समाजाचे नाव उज्ज्वल करावे. त्यांचा पुढील प्रवास अखंड यश, चिकाटी आणि तेजस्वी विजयाने उजळून निघो.त्यांची बुद्धिमत्ता, उच्च चारित्र्य आणि समाजाप्रती असलेली निष्ठा संपूर्ण समाजासाठी आशा, सक्षमीकरण आणि अभिमानाचा दीपस्तंभ ठरो, हीच मनःपूर्वक शुभेच्छा!

*स्नेहभाव, आशीर्वाद आणि शुभेच्छांसह…*

*हार्दिक अभिनंदन!*